Küresel Biyokömür Ekonomisi Araştırması: Asya Ülkeleri Bilimsel Üretimde İlk Sırada

Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi araştırmacıları Esin Deri ve Mürşide Çağla Örmeci Kart tarafından gerçekleştirilen yeni bir çalışma, biyokömürün ekonomik boyutuna odaklanan küresel akademik birikimi ve eğilimleri göz önüne serdi. Bibliyometrik haritalama tekniğiyle Web of Science (WoS) veri tabanındaki 2009–2025 yılları arası yayınların analiz edildiği araştırmaya göre, özellikle 2020 yılından itibaren yayın ve atıf sayılarında büyük bir artış yaşanırken, küresel ölçekteki bilimsel üretimde Çin ve Hindistan ilk iki sırada yer aldı.

Biyokömür Literatürüne Fen Bilimleri Damgası: Çin ve Hindistan Zirvede

Araştırma bulgularına göre, biyokömür ekonomisi üzerine yapılan yayınların %86,35’inin (829 yayın) SCI-Expanded endeksinde toplanması, araştırmaların merkezinde fen bilimlerinin yer aldığını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Küresel bilimsel üretimde ise Asya ülkelerinin üstünlüğü dikkat çekiyor. Yayın sayısına göre yapılan sıralamada Çin Halk Cumhuriyeti 224 yayın ve %23,36’lık pay ile ilk sırada yer alıyor. Araştırmacılara göre bu durum, Çin’in tarımsal atıkların değerlendirilmesi, karbon azaltım politikaları ve sürdürülebilir enerji stratejileri kapsamında biyokömüre verdiği önemi yansıtıyor. Çin’i 167 yayın ve %17,41’lik pay ile Hindistan takip ederken; listede daha sonra sırasıyla İtalya (%8,24 / 79 yayın), ABD (%8,13 / 78 yayın), Brezilya (%6,47 / 62 yayın), İspanya (%6,36 / 61 yayın), Polonya (%5,42 / 52 yayın) ve Avustralya (%5,21 / 50 yayın) geliyor. Sıralamanın alt kısımlarında ise 24 yayınla Mısır (%2,50) ve 22 yayınla Nijerya (%2,29)  bulunuyor. Ülkeler arasındaki bu dağılım, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında uluslararası bilimsel iş birliği potansiyelini öne çıkarıyor.

Teoriden Pratiğe Geçiş: Biyokömürde Saha Verilerine İhtiyaç Artıyor

Araştırma, yayınların tematik kümelenme analizlerini; döngüsel ekonomi, enerji üretimi, atık yönetimi ve toprak iyileştirme olmak üzere dört temel alanda yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Bu durum araştırmacılar tarafından biyokömürün artık sadece geleneksel bir toprak düzenleyici değil, karbon tutumu, döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir enerji politikalarıyla entegre biçimde ele alındığı şeklinde ifade ediliyor. Ancak literatürde derleme makalelerin oranının %23,88 gibi yüksek bir düzeyde kalması, alanın henüz kavramsal sentez aşamasında olduğunu da gösteriyor. Bu durum ise saha verilerine dayalı maliyet-getiri analizlerine, ekosistem hizmetlerinin ekonomik değerlemesine ve yaşam döngüsü analizlerine (LCA) olan ihtiyacı artırıyor.

Biochar Türkiye Yorumu: Türkiye’de Biyokömür Ekonomisine Yönelimin Artması Gerekiyor

Dünyada biyokömür ekonomisi üzerine bilimsel üretim hızla artarken, Web of Science veri tabanında en çok yayın yapan ilk 20 ülke arasında Türkiye’nin yer almaması dikkat çekicidir. Ülkemizdeki biyokütlesel atıklardan kaynaklanan emisyonlar ve çevre sorunları göz önüne alındığında, biyokömür araştırmalarının önemi günden güne artmaktadır. Her geçen gün tarım, sanayi ve enerji sektörlerinde pazarlanabilir değeri giderek artan biyokömür, gönüllü karbon piyasasının da en önemli teknolojileri arasında yer almaktadır.

Bu açıdan Ege Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan araştırma, biyokömürün ekonomi ile ilişkilendirildiği çalışmaların ülkemizdeki sayısal azlığını ortaya koyması bakımından son derece önemlidir. Ülkemizde bu alandaki boşluğu doldurmak için Ege Üniversitesi tarafından yürütülen söz konusu çalışmanın TÜBİTAK tarafından desteklenmesi gibi mevcut fon mekanizmalarının varlığından güç alarak akademisyenlerin odağını biyokömürün ekonomik boyutuna da çevirmesi gerekmektedir. Zira yakın zamanda yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Yönetmeliği’nde yer alan “yerli proje” vurgusu, karbon giderimi süreçlerinde biyokömürün ekonomik boyutunun akademimizde gelecekte daha fazla ele alınması ihtiyacını ortaya koymaktadır.

Haber Kaynağı: Deri, E. ve Örmeci Kart, M. Ç. (2026). Biyoçar ekonomisi araştırmalarının bibliyometrik haritalanması: VOSviewer uygulaması. ADÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 23(1), 77–85.

Haber Görseli: Ege Üniversitesi