Biyokömürün Tuz Stresine Etkisi: Durum Buğdayında Önemli Bulgular

Küresel iklim değişikliği ve yanlış tarımsal uygulamalar nedeniyle her geçen gün artan toprak tuzluluğu gıda güvenliğini tehdit ederken, bilim insanları bu tehdide karşı önemli bir araştırmaya imza attı. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi ile İzmir Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü iş birliğiyle yürütülen araştırma, biyokömür (biochar) uygulamalarının tuz stresi altındaki durum buğdayının (Triticum durum Desf.) gelişimini önemli ölçüde artırdığını kanıtladı.

Tarım Alanları Tuzluluk Tehdidi Altında

Dünya genelinde tarım arazilerinin yaklaşık %20’si, sulanan alanların ise %33’ü tuzluluk tehdidi altında bulunuyor. Araştırmacılar Ebru Pınar Sayğan, Salih Aydemir ve Ali Volkan Bilgili tarafından yürütülen araştırmada, orta düzeydeki tuzluluk koşullarının bile birçok kültür bitkisinde ciddi verim kayıplarına yol açtığına dikkat çekildi. Türkiye’nin dünya durum buğdayı üretiminde önemli bir role sahip olduğunu belirten bilim insanları, tuzluluk stresi sorununun durum buğdayına etkisini aşmak için laboratuvar ortamında kapsamlı bir test gerçekleştirdi.

4 Farklı Atıktan Biyokömür Üretildi

Araştırmada; tarımsal atık niteliğindeki pamuk sapı , mısır koçanı , zeytin posası  ve tütün sapı kullanılarak 300 °C piroliz sıcaklığında biyokömürler elde edildi. Bu biyokömürler, durum buğdayı tohumlarına 6 farklı tuz (NaCl) dozu (0, 25, 50, 75, 100 ve 125 mM) altında uygulanarak çimlenme ve büyüme performansları izlendi.

Tütün Sapı ve Mısır Koçanı Biyokömürü Başarıda Öne Çıktı

Herhangi bir iyileştirici uygulanmayan kontrol gruplarında gelişim sınırlı kalırken, biyokömür takviyeli örneklerde çarpıcı sonuçlar kaydedildi:

Çimlenme Oranında Rekor: Kontrol grubunda en yüksek çimlenme oranı %62.22’de kalırken; tütün sapı biyokömürü sayesinde yüksek tuz dozunda bile (75 mM) bu oran %97.78’e yükseldi.

Kök Gelişiminde Dev Sıçrayış: Kontrol grubunda sadece 1.76 cm olan kök uzunluğu, tütün sapı biyokömürü uygulamasıyla 50 mM tuz dozunda 11.58 cm’ye ulaştı. Kök ağırlığı ise 0.31 gramdan 0.84 grama çıktı.

Sürgün Büyümesi: En yüksek sürgün uzunluğu (8.64 cm) tütün sapı biyokömürü ile elde edilirken, en yüksek sürgün ağırlığı (1.67 gram) mısır koçanı uygulamasıyla kaydedildi.

Toplam Karbon (C) İçeriği: Toplam karbon içeriği en yüksek olan biyokömür örneği %80.29 ile mısır koçanı MK olmuş; onu %67.91 ile zeytin posası biyokömürü takip etmiştir.

Zeytin Posası İstisna Oldu

Araştırmada dikkat çeken bir diğer önemli bulgu ise zeytin posasından elde edilen biyokömürün yüksek pH değeri (9.24) nedeniyle sürgün uzunluğunda azalmaya yol açması oldu. Zeytin posası hariç tutulduğunda, araştırmadaki diğer biyokömürlerin tuzun zararlı etkilerini absorbe ederek bitki işlevlerini koruduğu saptandı.

Araştırmanın sonucunda bilim insanları, biyokömürün tuzlu toprakların ıslahında etkin biçimde kullanılabilmesi için gelecekte daha kapsamlı ve detaylı çalışmalara ihtiyaç duyulduğunun altını çiziyor.

Kaynakça: Sayğan, E. P., Aydemir, S., & Bilgili, A. V. (2025). Biyokömür (Biochar) uygulamalarının tuzluluk stresi altında durum buğdayında (Triticum durum Desf.) bitki gelişim parametrelerine etkileri. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 29(3), 438-447.

Haberin Görseli: Wikimedia Commons / Markus Hagenlocher (GFDL)